Azja Wschodnia to region położony we wschodniej części kontynentu azjatyckiego, nad Oceanem Spokojnym. Do jej trzonu zalicza się Chiny, Japonię, Koreę Południową, Koreę Północną, Mongolię oraz Tajwan. Granice regionu nie są jednak całkowicie sztywne, ponieważ przy ich wyznaczaniu bierze się pod uwagę nie tylko położenie geograficzne, lecz także historię, kulturę i powiązania polityczne.
Jakie kraje należą do Azji Wschodniej?
W najczęściej stosowanym ujęciu geograficznym Azja Wschodnia obejmuje państwa położone między Pacyfikiem, Rosją, Azją Centralną i Azją Południowo-Wschodnią. Najważniejsze jednostki regionu to:
- Chiny
- Japonia
- Korea Południowa
- Korea Północna
- Mongolia
- Tajwan
Chiny zajmują największą część kontynentalnego obszaru regionu, Japonia leży na archipelagu u wybrzeży Pacyfiku, a oba państwa koreańskie zajmują Półwysep Koreański. Mongolia, mimo położenia śródlądowego, jest zwykle zaliczana do Azji Wschodniej ze względu na położenie między Chinami a Rosją oraz silne związki historyczne i kulturowe z tym obszarem.
Dlaczego granice Azji Wschodniej bywają różnie wyznaczane?
Podział Azji na regiony zależy od przyjętego kryterium. Geograf może opierać się przede wszystkim na położeniu, badacz kultury – na języku, religii i wspólnej historii, a analityk polityczny – na współczesnych relacjach między państwami. Z tego powodu nie istnieje jedna mapa, która w każdym opracowaniu wygląda identycznie.
Jednym z pojęć pomagających wyjaśnić spójność regionu jest chiński krąg kulturowy. Obejmuje on społeczeństwa, na które przez stulecia wpływały chińskie pismo, filozofia, administracja, sztuka i tradycje konfucjańskie. Nie oznacza to jednak, że wszystkie należące do niego obszary są politycznie częścią Chin ani że ich kultury są takie same.
Różnice między głównymi jednostkami regionu można przedstawić następująco:
| Kraj lub terytorium | Status | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Chiny | Państwo suwerenne | Największe państwo kontynentalnej Azji Wschodniej, silnie związane z chińskim kręgiem kulturowym. |
| Japonia | Państwo suwerenne | Archipelag położony na zachodnim Pacyfiku, historycznie i kulturowo powiązany z Chinami i Koreą. |
| Korea Południowa | Państwo suwerenne | Państwo zajmujące południową część Półwyspu Koreańskiego. |
| Korea Północna | Państwo suwerenne | Państwo zajmujące północną część Półwyspu Koreańskiego. |
| Mongolia | Państwo suwerenne | Kraj śródlądowy między Rosją a Chinami, często klasyfikowany na pograniczu Azji Wschodniej i Centralnej. |
| Tajwan | Samorządna jednostka polityczna o spornej reprezentacji międzynarodowej | Wyspa u wybrzeży Chin, zwykle uwzględniana w geograficznych charakterystykach Azji Wschodniej. |
| Hongkong | Specjalny region administracyjny Chin | Nie jest odrębnym państwem, lecz częścią Chin o odrębnym statusie administracyjnym. |
| Makau | Specjalny region administracyjny Chin | Region należący do Chin, często wymieniany w opisach kulturowej i gospodarczej Azji Wschodniej. |
Które obszary bywają dyskusyjne?
Najwięcej wątpliwości dotyczy obszarów położonych na styku kilku regionów albo związanych z więcej niż jedną tradycją kulturową. Nie oznacza to, że ich przynależność da się rozstrzygnąć jednym kryterium. W zależności od opracowania mogą być przypisywane do różnych części Azji:
- Wietnam leży geograficznie w Azji Południowo-Wschodniej, ale przez wielowiekowe wpływy Chin bywa opisywany jako część szerszej kultury Azji Wschodniej.
- Mongolia jest zwykle zaliczana do Azji Wschodniej, choć niektóre podziały umieszczają ją na pograniczu tego regionu i Azji Centralnej.
- Tybet jest geograficznie związany z Wyżyną Tybetańską i politycznie stanowi część Chin, lecz jego odrębna tradycja religijna i kulturowa sprawia, że bywa analizowany osobno.
- Xinjiang jest regionem autonomicznym Chin, położonym przy granicy z Azją Centralną. Ze względu na położenie, historię i związki ludności ujgurskiej z kulturami Azji Centralnej bywa klasyfikowany jako obszar centralnoazjatycki, a nie wschodnioazjatycki.
Hongkong i Makau także nie powinny być dopisywane do listy państw. Są specjalnymi regionami administracyjnymi Chin. Można je uwzględniać w opisie Azji Wschodniej jako odrębne jednostki administracyjne, lecz ich status różni się od statusu Japonii, Mongolii czy Korei Południowej.
Azja Wschodnia a Daleki Wschód
Azja Wschodnia jest terminem bardziej precyzyjnym niż „Daleki Wschód”. Drugie określenie powstało z europejskiej perspektywy i może obejmować bardzo szeroki, niejednoznaczny obszar nad Pacyfikiem. Nazwa „Azja Wschodnia” odnosi się natomiast do konkretnego regionu geograficznego i jego powiązań historyczno-kulturowych.
Najprostsza odpowiedź na pytanie „Azja Wschodnia – jakie kraje?” brzmi więc: Chiny, Japonia, Korea Południowa, Korea Północna, Mongolia i Tajwan. W szerszych ujęciach omawia się także Hongkong, Makau, Tybet, a niekiedy kulturowe związki Wietnamu z regionem.
